Kwasy tłuszczowe — rodzaje i rola w zdrowej diecie

Autor: dietetyk
Opublikowano: 24 października 2023r.
Czas czytania około: 8 min
24 października 2023
kwasy-tluszczowe-posilek

Kwasy tłuszczowe są nieodłącznym elementem zdrowej diety i odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu organizmu. W tym artykule skupimy się na omówieniu różnych rodzajów kwasów tłuszczowych, ich źródłach w diecie oraz wpływie na zdrowie.

Przedstawiamy kompendium wiedzy, które pomoże zrozumieć Ci, jak w prawidłowy sposób zbilansować spożycie kwasów tłuszczowych w diecie dla zachowania optymalnego zdrowia.

Podstawowe rodzaje kwasów tłuszczowych w diecie

Kwasy tłuszczowe są organicznymi związkami chemicznymi, które składają się z długiego łańcucha węglowodorowego zakończonego grupą karboksylową. W zależności od liczby i rodzaju wiązań między atomami węgla, kwasy tłuszczowe można podzielić na nasycone, jednonienasycone i wielonienasycone.

  • Nasycone kwasy tłuszczowe (NKT) mają jedynie pojedyncze wiązania między atomami węgla, co sprawia, że są stabilne, ale też mniej korzystne dla zdrowia, jeśli są spożywane w dużych ilościach.
  • Jednonienasycone kwasy tłuszczowe (JNKT) zawierają jedno podwójne wiązanie w swoim łańcuchu, co wpływa na ich właściwości i znacznie korzystniejsze właściwości zdrowotne.
  • Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WNKT) mają więcej niż jedno podwójne wiązanie, co czyni je kluczowymi składnikami w diecie ze względu na ich pozytywny wpływ na zdrowie. Ze względu na umieszczenie pierwszego podwójnego wiązania w cząsteczce możemy wyróżnić kwasy tłuszczowe omega-3, omega-6, omega-9, a nawet omega-5 i -7.

Znajomość różnic pomiędzy poszczególnymi kwasami tłuszczowymi jest kluczowa dla zrozumienia, jakie te związki wpływają na zdrowie i w jakich produktach możemy je znaleźć.

Nasycone kwasy tłuszczowe

Nasycone kwasy tłuszczowe są jednym z podstawowych rodzajów kwasów tłuszczowych w diecie. Charakteryzują się stabilną strukturą chemiczną, co sprawia, że są odporne na utlenianie. W diecie pełnią różne funkcje, takie jak dostarczanie energii i wspomaganie absorpcji witamin.

Źródła w diecie:

  • Mięso, zwłaszcza czerwone i przetworzone,
  • Nabiał, takie jak masło i sery,
  • Niektóre oleje roślinne, jak olej kokosowy i olej palmowy.

Chociaż nasycone kwasy tłuszczowe w umiarkowanych ilościach są niezbędne dla organizmu, ich nadmierne spożycie może prowadzić do podwyższenia poziomu cholesterolu i zwiększenia ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W codziennej diecie ilość NKT nie powinna przekraczać 10% całkowitej energetyczności diety. 

Jednonienasycone kwasy tłuszczowe

awokado-kwasy-tluszczowe

Jednonienasycone kwasy tłuszczowe są kolejnym ważnym elementem zdrowej diety. Ich unikalna struktura chemiczna, zawierająca jedno podwójne wiązanie, sprawia, że są bardziej płynne w temperaturze pokojowej w porównaniu z nasyconymi kwasami tłuszczowymi.

Źródła w diecie:

  • Oliwa z oliwek i olej rzepakowy,
  • Awokado,
  • Orzechy, zwłaszcza migdały i orzechy laskowe.

Jednonienasycone kwasy tłuszczowe są znane ze swoich korzyści zdrowotnych, takich jak obniżanie poziomu „złego” cholesterolu LDL i korzystny wpływ na zdrowie całego układu krążenia. Są również ważne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Ich spożycie powinno stanowić ok. 25% kaloryczności całej diety.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe, znane również jako WNKT, są niezbędnym elementem zdrowej diety. Charakteryzują się obecnością więcej niż jednego podwójnego wiązania w ich strukturze chemicznej, co wpływa na ich funkcje biologiczne i korzyści zdrowotne.

Omega-6

Kwasy tłuszczowe omega-6 są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego, produkcji wielu hormonów i utrzymania zdrowia błon komórkowych. Są prekursorami eikozanoidów, które regulują procesy zapalne, ciśnienie krwi i prawidłowe funkcjonowanie komórek organizmu.

Źródła w diecie:

  • Oleje roślinne — olej słonecznikowy, olej kukurydziany, olej sojowy,
  • Orzechy — orzechy nerkowca, orzechy piniowe,
  • Nasiona — nasiona słonecznika, nasiona sezamu.

Omega-3

Kwasy tłuszczowe omega-3 są kluczowe dla zdrowia serca, układu nerwowego i wzroku. Pomagają w redukcji stanów zapalnych, obniżają poziom triglicerydów i mają korzystny wpływ na funkcje poznawcze.

Źródła w diecie:

  • Tłuste ryby morskie — łosoś, makrela, sardynki,
  • Rośliny — siemię lniane, chia, algi morskie,
  • Orzechy — orzechy włoskie, orzechy macadamia.

W naszej diecie Types of Vege znajdziesz sporą ilość posiłków z orzechami i rybami, dzięki którym pokryjesz niezbędną ilość kwasów tłuszczowych w Twoim organizmie.

Znaczenie stosunku omega-6 do omega-3

Odpowiedni stosunek omega-6 do omega-3 w diecie jest kluczowy dla utrzymania równowagi stanów zapalnych w organizmie. Zaleca się, aby stosunek omega-6 do omega-3 utrzymywać w granicach od 5:1 do 1:1. Zbyt duża ilość omega-6 w stosunku do omega-3 może prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych, co jest czynnikiem ryzyka wielu chorób przewlekłych, takich jak choroby serca, cukrzyca i choroby autoimmunologiczne.

Im mniejsza zawartość kwasów n-6 w stosunku do n-3, tym lepiej dla zdrowia, jednak trzeba podkreślić, że WNKT muszą stanowić w diecie 8-10% całkowitej kaloryczności, a ich obecność jest niezbędna do zachowania prawidłowego przebiegu wielu procesów w organizmie. Należy jednak zwracać uwagę na ich odpowiednie proporcje.

Różnorodności źródeł kwasów tłuszczowych w diecie

  • Nasycone kwasy tłuszczowe (NKT) mają jedynie pojedyncze wiązania między atomami węgla, co sprawia, że są stabilne, ale też mniej korzystne dla zdrowia, jeśli są spożywane w dużych ilościach.
  • Jednonienasycone kwasy tłuszczowe (JNKT) zawierają jedno podwójne wiązanie w swoim łańcuchu, co wpływa na ich właściwości i znacznie korzystniejsze właściwości zdrowotne.
  • Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WNKT) mają więcej niż jedno podwójne wiązanie, co czyni je kluczowymi składnikami w diecie ze względu na ich pozytywny wpływ na zdrowie. Ze względu na umieszczenie pierwszego podwójnego wiązania w cząsteczce możemy wyróżnić kwasy tłuszczowe omega-3, omega-6, omega-9, a nawet omega-5 i -7.

Znajomość różnic pomiędzy poszczególnymi kwasami tłuszczowymi jest kluczowa dla zrozumienia, jakie te związki wpływają na zdrowie i w jakich produktach możemy je znaleźć.

Nasycone kwasy tłuszczowe

Nasycone kwasy tłuszczowe są jednym z podstawowych rodzajów kwasów tłuszczowych w diecie. Charakteryzują się stabilną strukturą chemiczną, co sprawia, że są odporne na utlenianie. W diecie pełnią różne funkcje, takie jak dostarczanie energii i wspomaganie absorpcji witamin.

Źródła w diecie:

  • Mięso, zwłaszcza czerwone i przetworzone,
  • Nabiał, takie jak masło i sery,
  • Niektóre oleje roślinne, jak olej kokosowy i olej palmowy.

Chociaż nasycone kwasy tłuszczowe w umiarkowanych ilościach są niezbędne dla organizmu, ich nadmierne spożycie może prowadzić do podwyższenia poziomu cholesterolu i zwiększenia ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W codziennej diecie ilość NKT nie powinna przekraczać 10% całkowitej energetyczności diety. 

Rola kwasów tłuszczowych w organizmie

Kwasy tłuszczowe są nie tylko kluczowym składnikiem diety, ale również odgrywają ważne role w funkcjonowaniu organizmu. Ich wpływ na zdrowie jest złożony i obejmuje różne układy i funkcje. KT wpływają na układ sercowo-naczyniowy, obniżając poziom złego cholesterolu i redukując ryzyko chorób serca. Są również kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, wpływając na koncentrację, pamięć i nastrój. Dodatkowo kwasy tłuszczowe są ważne dla układu trawiennego, wspomagając prawidłową budowę błony śluzowej jelit oraz absorpcję witamin A, D, E i K.

Kwasy tłuszczowe — znaczenie dla zdrowia 

Kwasy tłuszczowe są nieodłącznym elementem zdrowej diety i mają złożony wpływ na różne funkcje organizmu. Od układu sercowo-naczyniowego po układ nerwowy, ich rola jest nie do przecenienia. Zrozumienie różnorodności kwasów tłuszczowych i poznanie ich źródeł może pomóc w prawidłowym zbilansowaniu diety, a tym samym w znaczącej poprawie zdrowia.

  1. Gawęcki, J., Berger, S., & Brzozowska, A. (2011). Żywienie człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. Jarosz, M., Rychlik, E., Stoś, K., & Charzewska, J. (2020). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie (Vol. 83). Warsaw, Poland: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny.
  3. Materac, E., Marczyński, Z., & Bodek, K. H. (2013). Rola kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 w organizmie człowieka. Bromat Chem Toksykol, 46(2), 225-233.
  4. Łoźna, K., Kita, A., Styczyńska, M., & Biernat, J. (2012). Skład kwasów tłuszczowych olejów zalecanych w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Probl Hig Epidemiol, 93(4), 871-875.