Dieta Kwaśniewskiego: zasady, ryzyka i stanowisko dietetyków

Dieta Kwaśniewskiego, nazywana dietą optymalną, budzi kontrowersje z powodu bardzo wysokiego udziału tłuszczu i dużego ograniczenia węglowodanów. Jej założenia są niezgodne z zaleceniami instytucji żywieniowych, m.in. WHO i NIZP-PZH, a badań nad samą dietą jest niewiele i zwykle mają małe próby.

Czym jest dieta Kwaśniewskiego i jakie ma założenia?

Dieta Kwaśniewskiego, znana jako dieta optymalna, to sposób żywienia oparty na bardzo wysokim spożyciu tłuszczów, umiarkowanej ilości białka i minimalnej podaży węglowodanów. Według autora główną ideą jest zmiana źródła energii z węglowodanów na tłuszcze. Autor diety, dr Jan Kwaśniewski, określił zakres proporcji makroskładników, który nie zależy od kaloryczności jadłospisu. Są to założenia tego konkretnego sposobu żywienia, a nie powszechnie przyjęte zalecenia. Dla porównania normy NIZP-PZH z 2024 roku podają dla dorosłych 30–40% energii z tłuszczu (przy małej aktywności fizycznej 20–30%).

Jakie są proporcje makroskładników w diecie Kwaśniewskiego?

Według autora, który opisał dietę m.in. w książce „Homo Optimus” (J. Kwaśniewski, M. Chyliński, 2000), proporcja białko : tłuszcz : węglowodany wynosi 1 : 2,5–3,5 : 0,5. Oznacza to, że na każdy gram białka przypada 2,5–3,5 g tłuszczu i 0,5 g węglowodanów. Przy 80 g białka dziennie wygląda to tak (energia z przelicznika 4 kcal na gram białka i węglowodanów oraz 9 kcal na gram tłuszczu):

Udział tłuszczu jest więc około dwukrotnie wyższy niż górna granica zakresu z norm (40%). Panel EFSA w opinii o tłuszczach z 2010 roku wyznaczył dla dorosłych jeszcze niższy zakres, 20–35% energii, więc różnica byłaby tu jeszcze większa. Przy diecie 2000 kcal zakres 30–40% energii oznacza 67–89 g tłuszczu dziennie. W praktyce spożycie bywa niższe od założeń: w badaniu mężczyzn ze stowarzyszenia zwolenników diety optymalnej, stosujących ją długotrwale, tłuszcz dostarczał średnio około 65% energii, a białko około 0,9 g na kilogram masy ciała.

Co wolno jeść na diecie Kwaśniewskiego, a co jest wykluczone?

Według założeń autora na diecie Kwaśniewskiego wolno jeść produkty bogate w tłuszcze zwierzęce, a niemal wszystkie źródła węglowodanów są wykluczone. Jadłospis opiera się na:

• tłuszczach: masło, smalec, słonina,
• tłustym mięsie i wędlinach: boczek, karkówka, golonka,
• podrobach: wątróbka, serca,
• tłustych serach: żółtych, pleśniowych i topionych,
• jajach,
• tłustym nabiale: śmietana 30% lub 36%, tłuste mleko,
• warzywach: w ograniczonej ilości.

Założenia diety wykluczają:

• cukier, miód, słodycze i dżemy,
• owoce świeże i suszone,
• produkty zbożowe (pieczywo, kasze, ryż, makarony),
• warzywa skrobiowe, głównie ziemniaki,
• nasiona roślin strączkowych: fasolę, groch, ciecierzycę i soczewicę.

Taki wybór mocno zawęża listę dozwolonych produktów, co może utrudniać zbilansowanie diety pod kątem składników mineralnych i witamin.

Czym dieta Kwaśniewskiego różni się od diety ketogenicznej?

Dieta ketogeniczna zakłada ograniczenie węglowodanów w stopniu sprzyjającym osiągnięciu stanu ketozy. Dieta Kwaśniewskiego opiera się natomiast na określonych przez autora proporcjach białka, tłuszczu i węglowodanów, które również mogą prowadzić do ketozy. W metaanalizie badań z 2026 roku:

• na potrzeby metaanalizy z 2026 roku przyjęto kryterium diety ketogenicznej obejmujące ponad 45% energii z tłuszczu i mniej niż 10% energii z węglowodanów,
• klasyczny wariant zakłada co najmniej 70% energii z tłuszczu.

Liczby obu sposobów żywienia częściowo się pokrywają: przykładowe 40 g węglowodanów to około 5–7% energii, a według norm NIZP-PZH 50–100 g węglowodanów na dobę może zapobiegać ketozie. Dieta Kwaśniewskiego określa jednak zakres proporcji białka, tłuszczu i węglowodanów, co odróżnia ją od wielu diet ketogenicznych. Z tego powodu wyników badań dotyczących diet ketogenicznych nie można bezpośrednio przenosić na ten sposób żywienia, choć są najbliższym dostępnym punktem odniesienia. Samą ketozę i zasady diety ketogenicznej opisujemy w osobnym artykule.

Co o diecie Kwaśniewskiego mówią instytucje i badania?

Instytut Żywności i Żywienia (obecnie część NIZP PZH-PIB) ocenił dietę Kwaśniewskiego krytycznie. Opracowanie IŻŻ z 2004 roku, zatytułowane „Ocena zasadności stosowania diety optymalnej w profilaktyce metabolicznych chorób cywilizacyjnych” (publikacja IŻŻ nr 106), znamy tylko z opisów: pełnego tekstu nie znaleźliśmy w dostępie online, a poniższe wnioski podajemy za serwisem Medycyna Praktyczna. Według tego opisu IŻŻ uznał dietę za szkodliwą, głównie z powodu przekroczenia norm spożycia cholesterolu, witaminy A (retinolu) i żelaza. Normy NIZP-PZH z 2024 roku nie omawiają tej diety z nazwy, ale opisują diety o bardzo niskim udziale węglowodanów: według nich takie diety mogą sprzyjać ketozie i zwiększać ryzyko niedoborów żywieniowych (m.in. witamin z grupy B, E i C, cynku, miedzi i selenu), a przy nadmiernej ilości białka mogą wiązać się z ryzykiem dysfunkcji nerek.

Dostępne badania nad dietą Kwaśniewskiego są ograniczone. Dwa opisane poniżej badania dotyczące parametrów metabolicznych obejmowały niewielkie grupy uczestników i nie pozwalają określić długoterminowego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych:

• w badaniu z 2008 roku u większości z 31 osób stosujących dietę optymalną dłużej niż rok stężenie cholesterolu całkowitego i LDL przekraczało górną granicę zakresu referencyjnego, przy niskich triglicerydach i wysokim HDL; autorzy uznali, że dieta nie wywołuje szkodliwych zmian metabolicznych, co przy braku grupy kontrolnej i tak nie rozstrzyga o ryzyku sercowo-naczyniowym,
• w badaniu z 2018 roku 12 mężczyzn ze stowarzyszenia zwolenników diety optymalnej, stosujących dietę ubogowęglowodanową co najmniej 3 lata, porównano z 12 osobami na diecie mieszanej: LDL wynosił średnio 172,8 mg/dL wobec 136,2 mg/dL, a cholesterol całkowity 252,8 mg/dL wobec 197,7 mg/dL.

Te dwa małe badania nie pozwalają ocenić długoterminowych skutków zdrowotnych diety Kwaśniewskiego.

Jakie ryzyka wiążą się z dietą Kwaśniewskiego: lipidy, błonnik i składniki mineralne?

Główne ryzyka związane z dietą Kwaśniewskiego to potencjalnie niekorzystny wpływ na stężenie cholesterolu, zaburzenia trawienia z powodu niskiej podaży błonnika oraz niedobory witamin i składników mineralnych. Według norm NIZP-PZH wyższe spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych wiąże się ze wzrostem stężenia cholesterolu LDL. W metaanalizach diet niskowęglowodanowych i ketogenicznych stężenie LDL nieznacznie rosło, choć nie oceniały one samej diety Kwaśniewskiego. Szerzej o cholesterolu na diecie wysokotłuszczowej piszemy w osobnym artykule.

Przywołane metaanalizy nie pozwalają bezpośrednio ocenić długoterminowego wpływu analizowanych diet na występowanie zawałów serca czy udarów. Należy jednak pamiętać, że podwyższone stężenie cholesterolu LDL jest uznanym czynnikiem przyczynowym rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych. Ponieważ dieta wyklucza zboża, owoce i nasiona roślin strączkowych oraz ogranicza warzywa, bez starannego planowania może dostarczać mniej niż zalecane 25 g błonnika dziennie, co może zwiększać ryzyko zaparć. Według przytaczanego opisu opracowania IŻŻ z 2004 roku dieta wiązała się z niedostatecznym spożyciem:

• potasu i magnezu, które przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania mięśni i układu nerwowego,
• wapnia, który pomaga w utrzymaniu zdrowych kości,
• witaminy C, której głównym źródłem są wykluczone owoce i ograniczone warzywa.

Niskie spożycie wapnia i magnezu potwierdziło też badanie z lat 2006–2008, w którym porównano całodzienne racje pokarmowe 131 kobiet i 101 mężczyzn stosujących dietę optymalną z racjami 260 kobiet i 231 mężczyzn żywiących się tradycyjnie. Racje osób na diecie optymalnej zawierały istotnie statystycznie mniej obu składników (średnie spożycie w mg na dobę):

Autorzy ocenili, że podaż wapnia i magnezu była zbyt niska w obu grupach, a u kobiet na diecie optymalnej wapń pokrywał 49,3% normy przyjętej w badaniu (wobec 65,8% przy diecie tradycyjnej).

Dla kogo dieta Kwaśniewskiego jest niewskazana?

Osoby z podwyższonym stężeniem LDL, chorobami układu krążenia lub nerek nie powinny rozpoczynać tej diety na własną rękę, bo wymaga ona oceny rozpoznania, leczenia i wyników badań. Przy podwyższonym LDL i chorobach serca powodem jest to, że diety o dużym udziale tłuszczów nasyconych mogą pogarszać profil lipidowy, a metaanalizy diet niskowęglowodanowych i ketogenicznych wskazują na niewielki wzrost LDL. Przy chorobach nerek ilość białka i pozostałe parametry diety należy ustalić z lekarzem lub dietetykiem; ostrzeżenie NIZP-PZH dotyczy diet ubogowęglowodanowych z nadmierną podażą białka, a nie automatycznie każdej wersji diety Kwaśniewskiego.

Ze względu na bardzo restrykcyjny charakter diety, wysoką podaż tłuszczu i ryzyko niedoborów pokarmowych nie zaleca się jej samodzielnego stosowania również kobietom w ciąży i karmiącym piersią oraz dzieciom i młodzieży. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z chorobami wątroby, trzustki i zaburzeniami metabolizmu tłuszczów.

Jaka jest zbilansowana alternatywa dla diety Kwaśniewskiego?

Alternatywą dla diety Kwaśniewskiego może być mniej restrykcyjna dieta o umiarkowanie ograniczonej podaży węglowodanów, oparta przede wszystkim na tłuszczach nienasyconych, warzywach i różnorodnych źródłach białka. Warto również rozważyć model śródziemnomorski, którego korzyści dla zdrowia sercowo-naczyniowego są dobrze udokumentowane. WHO zaleca, by tłuszcze nasycone zastępować nienasyconymi z produktów roślinnych, takich jak awokado, orzechy, nasiona i oliwa z oliwek. Warto też zapewnić odpowiednią ilość błonnika z warzyw niskoskrobiowych, owoców jagodowych i orzechów oraz dbać o różnorodność posiłków, by dostarczyć wszystkich niezbędnych witamin i składników mineralnych.

Czy Kuchnia Vikinga ma dietę wysokotłuszczową?

Tak, w ofercie Kuchni Vikinga są dwie diety tłuszczowe: Keto, dieta gotowa z 4 posiłkami dziennie od 1500 kcal, oraz Keto Fusion, dieta wysokotłuszczowa, która może sprzyjać osiągnięciu ketozy i pozwala samodzielnie komponować jadłospis złożony z 4 posiłków dziennie, wybieranych spośród 8 dostępnych propozycji. Strony obu diet wymieniają wśród przeciwwskazań niewydolność wątroby lub nerek, choroby trzustki i zaburzenia metaboliczne (więcej w artykule Dieta keto a nerki).

Nie chcesz liczyć kalorii i gotować? Wypróbuj dietę Low Carb & IG

Kuchnia Vikinga nie ma w ofercie diety Kwaśniewskiego. Jedną z opcji dla osób ograniczających węglowodany jest Low Carb & IG, dieta pudełkowa Kuchni Vikinga, w której węglowodany stanowią do 30% dziennej energii. W przykładowym menu możesz znaleźć gofra cynamonowego z twarożkiem czekoladowym z orzechami i cząstką pomarańczy. Cena diety zaczyna się od 67,99 zł za dzień. Sprawdź dietę Low Carb & IG Kuchni Vikinga.

Dieta dopasowana do Ciebie

Low Carb & IG

Low Carb & IG

Dieta dla tych, którzy chcą ograniczać węglowodany.

od 47,59 zł

Zamów Szczegóły

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Bibliografia:

1. https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/02/Normy-zywienia-dla-populacji-Polski-1-1.pdf
2. https://www.who.int/news/item/17-07-2023-who-updates-guidelines-on-fats-and-carbohydrates
3. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1461
4. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_alternatywne/63665,dieta-kwasniewskiego
5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19083495/
6. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13281555/